Natuur

In Weet Magazine: PINGUÏNS, SNELSTE VOGELS ONDER WATER

op

In het dolfinarium kun je goed zien hoe pinguïns zich voortbewegen. Pijlsnel schieten ze vooruit, klapwiekend door het water. Aan deze vliegbeweging en aan de veren op hun vleugels kun je zien dat het vogels zijn. Het zijn de enige vogels op aarde die voor hun vliegkunst het water verkiezen boven de blauwe hemel. Het maakt ze tot bijzondere vogels, die bovendien speciaal zijn toegerust om ook in zware kou te overleven.

Tijdens zijn gewaagde reis rond Kaap de Goede Hoop in 1497-1498 was Vasco da Gama getuige van een vreemd schouwspel: vogels die als dolfijnen uit het water sprongen. Da Gama en zijn bemanning waren de eerste Europeanen die melding maakten van deze zee-acrobaten, die je nu kent als pinguïns. Het was toen echter niet gemakkelijk om exemplaren te bemachtigen voor nader wetenschappelijk onderzoek. Het zou meer dan 250 jaar duren voordat Linnaeus de zwartvoetpinguïn (Spheniscus demersus) beschreef, die in het Engels ook wel jackass (‘ezel’) wordt genoemd. Het is een soort die in de Zuid-Afrikaanse wateren veel voorkomt. Hij werd naar de ezel vernoemd omdat zijn geluid lijkt op het balken van een boze ezel.

Na jaren van onderzoek werden zeventien soorten beschreven, die erg op elkaar lijken wat betreft bouw en kleur. Ze worden allemaal tot dezelfde familie gerekend (Spheniscidae). Pinguïns verschillen zó van alle andere vogels dat ze de enige familie vormen binnen hun orde, Sphenisciformes.

De kleinste is de dwergpinguïn (Eudyptula minor), die slechts 40 centimeter hoog is en 1 kilo weegt. De grootste is de keizerspinguïn (Aptenodytes forsteri), de ster van de documentaire March of the Penguins. Die is bijna 1 meter 20 hoog en weegt tot 45 kilo.

Warmteregulatie
Pinguïns bezitten het opmerkelijke vermogen om hun lichaamstemperatuur op peil te houden ondanks de extreme buitentemperaturen. Hun unieke overlappende veren zijn gespecialiseerd; ze bieden goede isolatie, werken waterafstotend en houden wind tegen. De bijzondere structuur van de veren biedt extra dikte. En het complexe netwerk van de bloedvaten in de vleugels ondersteunt eveneens de warmteregulatie.

Pinguïns hebben zelfs een uniek ruipatroon, dat ervoor zorgt dat ze hun oude veren behouden tot de nieuwe er zijn. Tijdens deze periode zijn hun veren minder isolerend en waterdicht, en de pinguïns moeten daarom eenmaal per jaar aan land blijven totdat de rui is afgerond. De ruiperiode duurt tussen de 13 en 34 dagen, afhankelijk van de soort.

Vliegen door de Poolzee
Pinguïns hebben drie manieren van voortbewegen in het water: zwemmen aan de oppervlakte, springen als een dolfijn en ‘vliegen’ onder water. Zwemmen aan de oppervlakte is het minst efficiënt. Wanneer ze dat doen is vaak alleen de kop zichtbaar.

Aangezien lucht minder weerstand biedt dan water, zwemmen de pinguïns efficiënter wanneer ze met intervallen als een dolfijn uit het water springen. Mogelijk springen ze ook om aan roofdieren te ontsnappen. Maar het meest efficiënt is onder water zwemmen. Je kunt dat het beste omschrijven als ‘vliegen’ onder water.

„Pinguïns zijn meesters in het ʻonderwater-vliegen’.

Efficiëntie onder water
Het opvallendste aan de pinguïn zijn de vleugels. Die onderscheiden zich van de vleugels van alle andere vogelsoorten. Het verschil zit in het feit dat pinguïnvleugels ontworpen zijn om door het water te vliegen. Het elleboog- en het polsgewricht zijn met elkaar vergroeid en kunnen niet ten opzichte van elkaar bewegen. De beweging van de schouder is beperkt, zodat de vogel zijn vleugels langs zijn zij moet laten hangen in plaats van ze over zijn rug te vouwen, zoals andere vogels dat doen.

Ook stelt de unieke botstructuur in hun vleugels de pinguïns in staat om meesters van het ‘onderwatervliegen’ te zijn. Hun vleugelspieren behoren tot de grootste en sterkste van het vogelrijk. Een volwassen keizerspinguïn is zelfs in staat om met één enkele vleugelklap het been van een mens te breken.

Tijdens het duiken hechten zich kleine luchtbelletjes aan hun veren. Die verminderen de weerstand van het water flink, waardoor het minder energie kost om door het water te bewegen. Zelfs de vorm van hun lijf draagt bij aan deze energiebesparing. Poolonderzoeker Rudolf Bannasch stelde dat het lijf van de pinguïn een natuurlijke torpedo is, die ervoor zorgt dat de pinguïn zuinig met brandstof om kan gaan.

 ————-
Dit is een selectie uit een artikel dat eerder verscheen in Weet Magazine – februari 2017 en online via weet.inzine.nl. Benieuwd naar de rest van het artikel en meer? Je leest het in Weet Magazine februari 2017.

Aanbevolen